NIEUWS
Thema zondag "Het woord is aan u"  22 november 2015
geplaatst 1-12-2015
foto's Jan Mossink
Stichting Klein Bronbeek, Indisch Erfgoed en Museum Bronbeek vierden op 22 november 2015 het 10e seizoen Themazondagen met korte bijdragen door sprekers uit het publiek
 
Jan Verstraaten is geboren in Pontianak. Sinds 1 januari 2013 is hij met vervroegd pensioen. Hij doet vrijwilligerswerk als gastheer/educatief medewerker bij het Etty Hillesum Centrum in Deventer en is bemiddelaar bij Buurtbemiddeling in Deventer. Tevens is hij gastdocent van de Stichting Gastdocenten WOII, werkgroep Zuid Oost AziŽ en bezoekt groepen acht van de basisscholen in Deventer en omgeving

De spreker verhaalt de ervaringen van zijn vader Ton Verstraaten naar aanleiding van zijn (geschreven) verslagen. Hij en zijn broer hebben die ervaringen verwerkt in het boek "Ooggetuige. Krijgsgevangen in IndiŽ en Japan (1942-1945) (Walburg Pers 2008).

10 jaar uit het leven van Ton Verstraaten en wel de periode 1938-1948.
De vier kinderen in het gezin Verstraaten, waarvan ik de oudste ben, hadden een zwijgzame vader. Wij kregen van onze moeder te horen dat vader in een Jappenkamp gevangen had gezeten en in een kolenmijn had moeten werken. Hem hierover vragen stellen was ons uitdrukkelijk verboden en pas na zijn overlijden in 2005, konden wij zijn verslagen en dagboeken over de Tweede Wereldoorlog lezen. Deze had hij in een koffertje in een kast bewaard.
Ton Verstraaten was in 1937 twintig jaar geworden en woonde bij zijn ouders in Leiden. Door de crisistijd kon hij geen baan vinden. Eind 1937 vond hij dan toch een baan als verkoper van de Borsumij in Den Haag en werd hij uitgezonden naar Nederlands IndiŽ.
In januari 1938 arriveerde hij per boot in de Javaanse havenstad Soerabaja. Vier prettige jaren werkte hij in een paar Javaanse plaatsen.
Na de Japanse aanval op Pearl Harbor, werd hij op 8 december 1941 als dienstplichtige gemobiliseerd in het KNIL. Hij werd ingedeeld in het 10e bataljon in Batavia. Na de capitulatie van Nederlands IndiŽ op 8 maart 1942, was hij krijgsgevangene van de Japanners.
Ton was vrijwel direct na zijn gevangenneming begonnen om zijn belevenissen op te schrijven. Dit deed hij in schriftjes en op losse blaadjes. Hij kreeg vijf kampen op Java van binnen te zien en werd in februari 1943 per schip naar Singapore verscheept. In april 1943 vertrok het #hellship “Hawaii Maru”, vanuit Singapore naar het zuidelijke Japanse eiland Kioe Shoe. Na drie weken varen en zes omgekomen krijgsgevangenen in zee achterlatend, kwam het schip in Japan aan.
   
De mannen werden in vrachtwagens geladen en naar het kamp #Fukuoka 6B bij het plaatsje Orio gebracht. Hier moesten zij uiteindelijk achtentwintig maanden als dwangarbeider werken in een nabijgelegen kolenmijn.
Het kamp bevatte uiteindelijk meer dan 1000 krijgsgevangenen. Het grootste gedeelte hiervan waren Nederlandse en Ned. Indische mannen. Verder waren er Amerikaanse, Engelse en Australische gevangenen in het kamp. De leiding in het kamp van Nederlandse kant, bestond uit drie jonge KNIL officieren. De mannen werden in barakken ondergebracht: vier mannen op een beneden kamer en vier op een boven gelegen kamer. De vensters bevatten geen glas, maar een soort vloeipapier en men kreeg per persoon vier zeer dunne dekens. Het was er dus kou lijden. Er moest in drie ploegen worden gewerkt en na tien dagen werd er van ploeg gewisseld en was er een zogenaamde rustdag. Op deze dag moesten kleren en de schoenen worden schoongemaakt. Er gebeurden in de mijn nog al wat ongelukken door vallende stenen en een kameraad van Ton verloor een onderbeen, doordat hij tussen twee kolenlorries bekneld raakte. In het kamp was een hospitaaltje.
De Japanse kampleiding had geregeld dat de zieken geen eten kregen, want wie niet werkte, zo redeneerde men, kreeg geen eten. De werkende mannen deelden hun weinige eten ook met de zieken. De mijnwerkers kregen een balletje rijst, een gedroogde wortel en een veldfles met een soort thee, als zij in de mijn aan het werk gingen.
De mannen kregen voor een gewerkte dag tien yen cent. Dit kregen zij als een vodje papier. Zij konden hiermee terecht in een kampwinkeltje, waar o.a. vitaminepillen verkocht werden. Er was in het kamp ook een bibliotheek met door de Japanners in beslag genomen boeken. Ton leende hier regelmatig boeken, ook om zijn geest helder te houden. De bijbel werd regelmatig geleend door de mannen; niet om te lezen, maar om de bladzijden te gebruiken om er sigaretten mee te draaien van zelf geteelde tabak! Gaandeweg de oorlog leden de mannen steeds meer door voedseltekort en het zware werk in de mijn. Ton woog in augustus 1945 nog 48 kg.
Na de val van de atoombommen op Hirosjima en Nagasaki, volgde dan eindelijk op 15 augustus 1945 de capitulatie van Japan en de bevrijding door de Amerikanen. De Nederlandse en Ned. Indische militairen waren de laatste die op 15 september 1945 het gevangenkamp konden verlaten. Met de trein werden ze naar het verwoeste Nagasaki gebracht en vandaar met een Amerikaans vliegdekschip naar Okinawa. Vanuit Okinawa werden de mannen per schip naar het grote Amerikaanse Recoverycamp in Manila op de Filippijnen gebracht.
In dit enorme tentenkamp kregen de mannen weer goed te eten, konden naar de dokter en tandarts en zij konden er bijkomen van de doorstane ellende. In dit kamp hoorden de mannen verontrustende berichten uit Nederlands IndiŽ: de onafhankelijkheidsstrijd was uitgebroken en de vrouwen en kinderen liepen er groot gevaar . Begin december 1945 kon Ton met een transport terug naar Nederlands IndiŽ, waar hij aankwam in Balikpapan.
Door de onafhankelijkheidsstrijd kon hij het militaire uniform van het KNIL weer aantrekken. Ton werd overgebracht naar Celebes, waar hij in de omgeving van Makassar bewakingsdiensten moest uitvoeren. Hij werd tijdelijk bevorderd tot vaandrig en werd hoofd van de Leger Materiaal Dienst in Makassar.
In december 1947 kreeg Ton eervol ontslag uit het KNIL en in januari 1948 kwam hij na een bootreis van drie weken terug bij zijn ouders in Leiden. Een enerverende periode van 10 jaar uit het leven van Ton Verstraaten was voorbij. Het boek van de oorlog was gesloten, maar afschudden en vergeten kon hij de 3 Ĺ jaar gevangenschap, het werken in de kolenmijn, de geleden honger en de dood om hem heen, uiteraard niet. In 2005 overleed Ton op de leeftijd van 87 jaar.
De verslagen en geschriften van Ton hebben mijn broer Peter en ik gepubliceerd in het boek Ooggetuige Krijgsgevangen in IndiŽ en Japan (1942-1945).
Ik besluit met een tekening van Ton. Voor mij symbolisch: Ton Verstraaten, de positief ingestelde man, die nooit opgaf en altijd doorging, en deze boom die steeds doorgroeit en weer nieuwe takken maakt.
Jan Verstraaten
22 november 2015.
In de vitrine van museum Bronbeek zaal 4, ligt het boekje “Jezus van Nazareth”, waarin Ton in de kantlijnen en op open plekken aantekeningen maakte over gebeurtenissen in de oorlogsjaren. Ook noteerde Ton o.a. schrijvers en titels van boeken, recepten en namen en merken van producten. Dit deed hij o.a. om zijn “geest” helder te houden.

In de vitrine ligt ook zijn metalen KNIL plaatje, zijn naamstempels en het stempeltje, dat hij van een Japanse bewaker ontvreemdde, omdat deze man hem geslagen had, toen hij Ton met extra voedsel uit de kampkeuken zag wegsluipen. Er is nog een Engelstalig bijbeltje te zien, dat Ton in het kamp in Japan ruilde met een Amerikaanse soldaat.

 
   
◊- Ooggetuigeverstraaten
  Dit is de homepage die gemaakt is n.a.v. het boek dat de broers Verstraaten maakten over hun vader. Het koffertje met de belangrijke inhoud is geschonken aan Bronbeek. De toenmalige commandant Bronbeek was kolonel bd C.J. Bolderman.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
Stichting Vrienden van Bronbeek
Koninklijk Tehuis voor Oud-militairen en Museum KTOMM Bronbeek    
  
 mail:  svvb@kpnmail.nl
                                                             
SVVB
 
 
 @ SVVB