NIEUWS
Oorlog in Indie, Jack Boer, bevrijder van 2384 Nederlanders uit de Werfstraat gevangenis in Soerabaja
geplaatst 12 april 2016
Twee dagen na de Japanse capitulatie proclameerde Soekarno en Mohammed Hatta de onafhankelijkheid van de Republiek Indonesië. In de maanden daarna destabiliseerde de Indonesische samenleving en uiteindelijk werden in Soerabaja honderden Europeanen en Indo-Europeanen opgepakt en gedood.
Op 15 oktober 'Bloedige Maandag' 1945 werd een groot aantal Nederlanders door de PRI (Pemoeda Repoeblik Indonesia)  uit hun huizen gehaald en naar de Simpangclub, een sociëteit, gebracht, die toen in functie was als hoofdkwartier van nationalistische pemoeda's. Naast de Nederlanders waren ook Ambonezen en Timorezen doelwitten voor de arrestatieteams. Deze minderheden stonden bekend om hun steun aan de Nederlanders en moesten dus worden opgesloten. Directe aanleiding was het "vlagincident" op het Oranjehotel van 19 sept.
1945, wat vooraf ging aan 15 okt "bloedige maandag" in Soerabaja. Dit was het begin van de revolutie in
Soerabaja.
De pemoeda's gingen vrij systematisch te werk, wijk voor wijk kamden ze uit. Later kwam ook de BKR (Badan Keamanan Rakjat/ Volksveiligheid-organisatie)  in actie, voornamelijk bij het transporteren van de gevangenen.
Veel Europeanen, voornamelijk degene uit de Goebeng en Darmo wijken, brachten eerst gedwongen een bezoek aan de Simpang Club. Hier had de PRI namelijk een soort provisorische rechtbank georganiseerd. De gevangenen  moesten hier antwoord geven op vragen over hun connectie met de NICA (Netherlands Indies Civil Administration)
één van die Indische Nederlanders was Ruud van Leeuwen, die als 14 jarige, terwijl hij met twee vriendjes knikkerde op het erf van zijn ouderlijk huis, opgepakt werd. Hij kwam via de Simpangclub, uiteindelijk terecht in de Werfstraat gevangenis in Soerabaja.

Ruud van Leeuwen, hier rechts. De meeste mensen kennen hem als parkeerwachter op Bronbeek

 

   
Indrukwekkende documentaire:
Als u op één van de onderste foto klikt, krijgt u de indrukwekkende documentaire te zien over de bevrijdingsactie in de Werfstraatgevangenis,  - van de hand van Pia van der Molen en Michiel Praal- .
Slachtoffers in de documentaire, ook Ruud van Leeuwen, worden aan het woord gelaten.
Daarnaast is ook aandacht besteedt aan de ingrijpende Bersiap-periode, en de gesneuvelden van het gewapend conflict tijdens de totstandkoming van een onafhankelijk Indonesië.
 
 
 
 
 
 
 
 
De man die o.a. Ruud van Leeuwen bevrijdde uit de Werfstraatgevangenis  is overleden op 5 september 1993. Hij werd 82 jaar. Zijn naam en zijn nationaliteit zou voor velen van hen lange tijd onbekend blijven. Het bleek een Nederlander te zijn, reserve-kapitein bij het
Koninklijk Nederlands-Indisch Leger: Jack Boer.
Via luidsprekers in de stad Soerabaja verklaarde de PRI (Pemoeda Repoeblik Indonesia), - #'Bung Tomo' oftewel Sutoma  de oorlog aan een ieder die ook maar één druppel Nederlands bloed in de aderen had.
De vele honderden mannen en jongens vanaf 14 jaar, die in groepen ondervraagd waren in de Simpang Club werden rond een uur of zeven op trucks geladen en richting de Kalisosokgevangenis aan de Werfstraat vervoerd. Dit was veruit de grootste gevangenis van Soerabaja. Ook uit andere delen van de stad arriveerden gevangenen op deze centrale locatie. Later, toen deze centrale locatie overvol zat brachten de Indonesiërs de gevangenen naar andere plekken zoals de Boeboetangevangenis.
Maar net als bij de ondervragingen bij de Simpang Club liep het enorm uit de hand. De kampongbewoners zagen hoe de toegetakelde, angstige en vernederde Europeanen op trucks door de hoofdstraat reden. Het was een totaal ander beeld als de ooit machtige en trotse kolonisators. Dit ontketende een enorme woede bij een deel van de bevolking die de trucks naar de Werfstraat gingen volgen. Van de eerste trucklading overleefde bijna niemand het gewelddadige traject dat voor hen was uitgestippeld. Een gevangene (Aljé van de Goot) beschrijft hoe hij door de BKR (Badan Keamanan Rakjat/ Volksveiligheid-organisatie) van de Simpang Club naar de Kalisokgevangenis werd getransporteerd. Toen ze aankwamen bij de eindbestemming zagen ze een woedende menigte. De BKR leden gaven het advies om hard te rennen naar de veiligheid van de gevangenis.
De slachtoffers gingen deze bloederige maandag ‘Bartholomeus maandag’ noemen, naar de massaslachting op Hugenoten die 1572 in Parijs plaatsvond. Eén van de belangrijkste vragen die bij deze gebeurtenis opkomt is of de gevangennemingen al dan niet centraal zijn aangestuurd. Kwam de opdracht tot arrestatie misschien zelfs vanuit Jakarta? Op deze vraag is nog geen sluitend antwoord geformuleerd. Er is namelijk geen onweerlegbaar bewijs gevonden. Bussemaker gelooft in een direct order vanuit Jakarta, van Soekarno zelf. Het is in zijn optiek namelijk ondenkbaar dat de arrestaties van mannen en jongens in heel Java rond 15 oktober toevallig plaatsvonden. Het was een centraal gestuurde en door de speciale politie uitgevoerde operatie. Willy Meelhuijsen ziet de arrestaties over heel Java daarentegen wel als een toevalligheid. Het kon wel zijn dat de arrestaties in Soerabaja gevolg hadden in andere steden op Java. Maar het was in Soerabaja begonnen uit angst voor steun aan de geallieerde invasie en om de Europese mannen te beschermen tegen het Indonesische volk. William Frederick geeft daarbij aan dat Soekarno in het geval van bescherming van de Europese bevolking wel een bericht zou hebben verstuurd naar de SEAC (South East Asia Command) . Toch lijkt in Soerabaja het overgaan tot internering een mengeling van protectie tegen de invasie en een poging de Nederlanders te beschermen tegen het geweld van de rakjat. Uiteindelijk zou de internering duren tot de Britse bevrijding een kleine maand later, op 10 november.
De Britse autoriteiten ondernamen verschillende pogingen om geïnterneerden vrij te krijgen. Britse troepen raakten steeds in gevecht met pemoeda's. De gevangenen hoorden voortdurend schietpartijen. Op 26 oktober slaagden Brits-Indische troepen erin een kleine 40 mannen uit de gevangenis te bevrijden. Op 10 november werden de andere geïnterneerden bevrijd door een groep Ghurka-commando's onder aanvoering van lt. J.L. (Jack) Boer. Zij werden overgebracht naar het A-kamp in het havengebied.
De slotsom is, dat begin oktober de sfeer in Soerabaja daadwerkelijk omsloeg. De kampong organiseerde zichzelf. De fragiele politieke structuur die de KNID (Komite Nasional Indonesia Daerah/ Regionaal Comité) , BKR en PRI hadden opgebouwd bleek steeds moeilijker te behouden.
De PRI was het minst gealarmeerd door de gebeurtenissen. Maar in de ogen van #Bung Tomo' - Sutoma vond zelfs de PRI te passief. Met het oprichten van de BPRI (Barisan Pemberontakan Rakjat Indonesiaen) en het houden van vurige radiospeeches wist hij het extremisme dat al leefde onder de bevolking moedwillig aan te wakkeren om koste wat kost de geallieerden tegen te houden.

De RAPWI treintransporten zorgden voor extra spanningen en wakkerden de vijandigheden verder aan. Uiteindelijk nam de angst voor spionnen en infiltranten onhoudbare proporties aan en ging de PRI over tot huiszoekingen.

Zie voor het gehele artikel: #Soerabaja in de vroege revolutie, de geweldadigheden tegen Nederlanders en Indo-Europeanen in Soerabaja Halverwege okt 1945- Gilles Bertus (pdf file)

Meer artikelen over Jack Boer/Werfstraat gevangenis en vlagincident Oranjehotel:
-◊-Jack Boer, bevrijder van 2384 Nederlandeers - documentaire Pia Media
-◊-De Werfstraat gevangenis in Soerabaja
-◊-Wikipedia Bloedbad in de Simpangclub
-◊-Leidse courant 25 juli 1989 blz 25
-◊-veteraan Hario Kecik - (Indonesische Pemoeda) verteld over het "vlagincident" op het Oranjehotel van 19 sept.
     1945, wat vooraf ging aan 15 okt "bloedige maandag" in Soerabaja. Dit was het begin van de revolutie in
     Soerabaja -
interview Marjolein van Pagee

 

&&&&&

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
Stichting Vrienden van Bronbeek
Koninklijk Tehuis voor Oud-militairen en Museum KTOMM Bronbeek    
  
 mail: svvb1983@gmail.com
                                                             
SVVB
 
 
© SVVB